Trauma in organisaties

Wanneer een systeem iets blijft meedragen

In veel organisaties wordt trauma niet zo genoemd.
Men spreekt over spanningen, weerstand, verminderde betrokkenheid, ziekteverzuim of “iets wat niet meer stroomt”.

En vaak klopt dat ook.
Er is iets wat niet stroomt.

Maar wat minder zichtbaar is:
soms draagt een organisatie iets wat nooit echt erkend werd.

Wanneer “verdergaan” niet hetzelfde is als verwerken

Organisaties zijn sterk in doorgaan.

Na een ingrijpende gebeurtenis —
een ongeval, het plotse vertrek of overlijden van een medewerker, grensoverschrijdend gedrag, een conflict, een herstructurering —
wordt vaak snel geschakeld:

• de taken worden herverdeeld

• de agenda loopt verder

• de structuur blijft overeind

En op papier klopt dat.

Systemisch gezien is verdergaan niet hetzelfde als opnemen.

Wat te groot was om samen te dragen,
blijft vaak onderhuids aanwezig.

Hoe trauma zich toont in organisaties

Wanneer een organisatie iets meedraagt dat geen plek kreeg,
zien we dat zelden rechtstreeks.

Het toont zich indirect, via signalen zoals:

• aanhoudende spanning in een team zonder duidelijke aanleiding

• medewerkers die uitvallen of vertrekken “zonder duidelijke reden”

• leiders die zich overbelast voelen, terwijl de context dat niet volledig verklaart

• een sfeer van wantrouwen of voorzichtigheid

• conflicten die telkens rond hetzelfde thema blijven cirkelen

Vaak wordt dit aangepakt met:

• nieuwe afspraken

• coaching

• teamdagen

• structuurwijzigingen

Soms helpt dat tijdelijk.
Wanneer de onderstroom niet gezien wordt, keert het patroon terug.

Wat systemisch bekeken gebeurt

Een organisatie is meer dan een optelsom van mensen.
Ze is een systeem met een eigen geheugen.

Wanneer iets ingrijpends gebeurt en:

• emoties geen bedding krijgen

• verantwoordelijkheid diffuus blijft

• verlies niet erkend wordt

dan kan het systeem dat niet zomaar “loslaten”.

Wat geen plek krijgt, blijft bewegen.

Symptomen zijn geen toeval

In veel organisaties lijkt het probleem zich te concentreren bij één persoon:

• “die medewerker die niet meer meekan”

• “die leidinggevende die het niet redt”

• “dat team dat blijft vastzitten”

Systemisch bekeken is dat zelden toeval.

Vaak toont die persoon iets
wat in het geheel geen stem kreeg.

Niet als zwakte.
Eerder als signaal.

Dat noemen we symptoomdragerschap:
iemand draagt — meestal onbewust — wat het systeem zelf niet kon dragen.

Trauma verbindt ook in organisaties

Trauma creëert verbindingen, ook wanneer men dat liever niet ziet.

Zolang:

• verantwoordelijkheid niet helder is

• daderschap en slachtofferschap niet erkend zijn

• verlies geen plek kreeg

blijven mensen — en teams — aan elkaar verbonden via de gebeurtenis.

Dat kan zich uiten als:

• blijvend conflict

• vermijding

• loyaliteiten die niet meer kloppen

• leiders die “te veel” dragen

Loslaten lukt dan niet,
niet omdat men niet wil,
eerder omdat iets nog niet geordend is.

Niet te veel, niet te weinig

Trauma in organisaties vraagt geen eindeloze analyse.
Het vraagt ook geen stilte.

Te weinig aandacht maakt het ondergronds.
Te veel aandacht maakt het allesbepalend.

Wat nodig is, is passende aandacht:

• erkennen wat er gebeurd is

• benoemen wat het gekost heeft

• helder maken wie wat draagt — en wie niet

Zonder te blijven hangen.
Zonder te herhalen.
Wel met respect voor wat was, en wat daaruit is ontstaan of net verloren gegaan.

Wanneer trauma een plek krijgt

Wanneer een organisatie durft erkennen wat er was:

• hoeft niemand het nog te dragen voor een ander

• vermindert de spanning zonder dat men exact kan uitleggen waarom

• ontstaat er opnieuw beweging

• kan het systeem vooruit, mét wat gezien werd

Door het verleden niet uit te wissen,
maar net door het op te nemen in het geheel.

Tot slot

Trauma in organisaties is geen teken van falen.
Het is een teken dat iets te groot was om alleen te dragen.

Wanneer dat gezien wordt,
hoeft het niet langer te spreken via uitval, conflict of verstarring.

Dan kan een organisatie opnieuw ademen.
En ontstaat er ruimte voor een volgende beweging —
niet ondanks wat er gebeurde,
maar dankzij wat erkend werd.

Wil je hierover verder lezen of voelen of dit speelt in jouw organisatie? Dan is vertragen vaak de eerste stap.