Trauma

Soms weet je rationeel dat iets voorbij is. Het ligt achter je. Het is lang geleden. En toch reageer je alsof het gisteren gebeurde.

Een opmerking raakt harder dan bedoeld. Een conflict voelt plots groter dan de situatie vraagt. Je trekt je terug, of gaat juist vechten. En achteraf denk je: waar kwam dit vandaan?

Dat is vaak het moment waarop mensen zeggen:

“Ik dacht dat ik dit al verwerkt had.”

Systemisch bekeken is dat een teken dat iets nog geen plek kreeg.

Trauma is niet alleen wat er gebeurde

Trauma wordt vaak herleid tot een gebeurtenis:

• een ongeval
• een verlies
• een grensoverschrijding
• een moment waarop alles kantelde

Maar trauma is niet alleen wat er gebeurde. Het is vooral wat er daarna niet kon gebeuren.

Niet kon worden gezegd. Niet kon worden gedragen. Niet kon worden erkend.

Wanneer iets te groot is om alleen te verwerken, doet een mens of een systeem wat nodig is om te overleven.

Het gaat verder. En tegelijkertijd zo het zomaar kunnen dat er ook iets achter blijft.

Hoe trauma blijft bewegen

Wat geen plek krijgt, verdwijnt niet. Het zoekt een andere vorm.

Bij mensen zien we dat als:

• terugkerende angst zonder duidelijke aanleiding
• relaties die telkens op hetzelfde punt vastlopen
• een voortdurende alertheid, zelfs in veilige situaties
• een lichaam dat niet meer ontspant

Bij organisaties ziet het er vaak zo uit:

• onverklaarbare spanningen in een team
• hoog verloop na een ingrijpende gebeurtenis
• wantrouwen dat “plots” lijkt te ontstaan
• leiders die overbelast raken zonder duidelijke reden

Dan wordt vaak gezocht naar oplossingen:

• betere communicatie
• nieuwe structuren
• coaching of training

Maar .... wat onderhuids beweegt, laat zich niet zomaar corrigeren.

Wanneer iemand iets draagt voor een ander

Soms lijkt het probleem zich te concentreren bij één persoon:

• het kind dat “moeilijk doet”
• de medewerker die uitvalt
• de leidinggevende die vastloopt

Systemisch bekeken is dat vaak geen toeval.

Die persoon is zelden het probleem. Hij of zij toont iets wat in het geheel niet kon worden gezien.

Dat noemen we symptoomdragerschap. Niet als schuld, maar als functie.

De symptoomdrager draagt wat te zwaar was voor een ander, of voor het systeem als geheel.

Dat kan zelfs generaties overspannen. Wat niet werd verwerkt, kan zich later opnieuw aandienen — in een andere vorm.

Waarom trauma zich soms herhaalt

Veel mensen herkennen dit:

“Waarom maak ik dit opnieuw mee?” “Waarom beland ik telkens in dezelfde dynamiek?”

Systemisch gezien herhaalt trauma zich niet om te straffen, maar om een nieuwe kans op erkenning te creëren.

Wat eerder niet gezien kon worden, klopt opnieuw aan.

Niet om opnieuw pijn te doen, eerder om eindelijk opgenomen te worden in het geheel.

De blijvende verbinding tussen dader en slachtoffer

Trauma verbindt mensen — ook wanneer ze elkaar nooit meer zien.

Zolang:

• verantwoordelijkheid niet helder ligt
• schuld niet erkend is
• verlies geen plek kreeg

blijft de verbinding actief.

Daarom is loslaten vaak zo moeilijk, zelfs wanneer men dat rationeel wil.

Daarom is loslaten vaak zo moeilijk. Niet omdat iemand vasthoudt, maar omdat iets nog niet op zijn plaats staat of omdat er nog iets dient terug gegeven of net terug genomen te worden.

Niet te veel, niet te weinig

Trauma vraagt geen eindeloze aandacht. Maar ook geen stilte.

Te weinig aandacht maakt het ondergronds. Te veel aandacht maakt het allesbepalend.

Wat nodig is, is passende aandacht:

• erkennen wat er was
• benoemen wat het gekost heeft
• helder maken wie wat draagt

Zonder het trauma opnieuw te laten gebeuren.

Ook organisaties dragen trauma

Wanneer in een organisatie iets ingrijpends gebeurt — een overlijden, een ongeval, grensoverschrijdend gedrag — en men “gewoon verdergaat”, blijft er vaak iets hangen.

Niet zichtbaar. Wel voelbaar.

Dan ontstaan symptomen:

• verhoogde stress
• conflicten
• uitval
• verlies aan betrokkenheid

Het systeem draagt iets mee wat nooit werd erkend.

Wanneer trauma een plek krijgt

Trauma hoeft niet opgelost te worden. Het hoeft erkend te worden.

Wanneer het zijn plek krijgt:

• hoeft niemand het nog te dragen voor een ander
• stopt de onderstroom met duwen
• komt er rust, soms zonder dat men exact kan zeggen waarom

Het wordt niet vergeten, of verzwegen, wel ingesloten in de geschiedenis van het geheel, voor alles wat het bracht en alles wat het kostte. 

Tot slot

Systemisch bekeken is trauma geen fout. Het is een signaal van leven.

Het toont waar iets te groot was om alleen te dragen.

Wanneer dat gezien wordt, hoeft het niet langer te spreken via symptomen.

Dan mag het eindelijk rusten — en kan het leven weer vooruit bewegen. Waarom het blijft bewegen, ook lang nadat het voorbij lijkt

Voor wie dit herkent binnen teams of organisaties: trauma beperkt zich niet tot individuen. Ook organisaties kunnen iets blijven meedragen, lang nadat men “verderging”.

👉 Lees hier verder: https://www.kimjansen.be/blog/trauma-in-organisaties-systemisch-bekeken